Berjalan Menyusuri Malam
Malam hampir menjelang dini hari, langit hitam kelam. Tiada bintang yang bertebaran, atau bulan yang bersinar seutuhnya atau hanya secekung sabit, atau pernak-pernik lainnya di langit yang sunyi.
Begal
Ada agetne tiang malajah silat uli cerik. Agetne matumpuk, bapan tiange padidi ane dadi gurunne.
Berbagai Bangunan Kuno di Amerika Based on "(500) Days of Summer" Movie
berikut adalah berbagai bangunan tua yang masih dilestarikan untuk tujuan wisata di amerika. Bangunan-bangunan ini terlihat sangat indah
Cinta Seorang Gadis Cantik
saat matahari berada pada titik tertinggi, tepat di atas kepala. Pada saat itulah aku merasa sangat cemas pada keadaanku. Pada tubuhku yang mulai tak biasa.
Pilih yang Mana: Mencintai atau Dicintai?
Berbicara tentang cinta memang menyenangkan, apalagi jika kita menjadi pelaku di dalamnya. Merasakan cinta adalah anugrah yang diberikan Tuhan pada manusia.
Tampilkan postingan dengan label Cerpen Mabasa Bali. Tampilkan semua postingan
Tampilkan postingan dengan label Cerpen Mabasa Bali. Tampilkan semua postingan
Minggu, 27 November 2011
Pregina Peteng
Nuturang unduk pragina, tiang inget satuan adin tiange ane dadi wartawan. Diastun maawak luh, adin tiange ento wanen. Suba biasa maan liputan sekala niskala. Apabuin salian dadi wartawan, merangkep dadi redaktur misteri. Nyabran minggu, suba janten koranne misi carita ane aeng-aeng. Carita balian sakti, pura muang tongos tenget. Adin tiange ento liu nawang tongos anak matetamban alternatif. Makanti ajak jero balian, jero tenung, jero mangku nganti sri empu lan peranda. Makejang dadi kanti baan para anak sakti ento taen sinahanga di koranne. Liu anake kasub, ngancan kasumbung baan ngenah di koran. Ulian kapromosiang, anake ane sinahanga di koran ento laut dadi kanti.
Adin tiange, ane maadan Kadek Wulandari liu mase ngelah timpal pragina. Dalang, pragina arja, pragina topeng, sendratari, nganti pragina kontemporer makejang anggona timpal. Soroh balian, jero mangku, jero dasaran, sangging, sri empu muang peranda nganti sakancan pragina makejang nawang adin tiange. Dadi wartawan nulis ane tenget-tenget, liu mase anak menyadinin ipun. Dugas meli kopi, ada anak nyailin. Kopine imbuhina serana. Agetne, adin tiange tusing taen kena rerajahan buka keto. Widhinne aget gede. Satonden luas ngalih berita, adin tiange satata muspa di sanggah. Nunas taksu lan nunas kaselamatan, karahayuan lan karahajengan ring Ida Bhatara Hyang Guru lan Ratu Ngurah Panunggun Karang. Taen dugas ngateh adin tiange wawancara di Desa Kobra – kala ento desanne sedeng rame nguyutan Pocong – ada anak ngendahang. Dugas ukune nginem kopi nadak gelase belah mara usudina ajak adin tiange. Tepuk tiang di tanekan kopine celedu mawarna gadang ngrayang. Soleh tumben jani nepukin celedu mawarna gadang, keto krebetan keneh tiange.
“Ampura Gek, belah gelase!” anak odah ane ngemaang kopi ento kabilbil.
Tiang buung nginem kopine, takut kopin tiange mase misi celedu mawarna gadang. Tiang mapi-mapi ngoraang kopine panes, takut kebus.
“Ampura Gek, odah suba tua, tusing tawang gelase ane renyah bakat jemak. Jantos dumun, bangyang odah nyumunin ngaryanang wedang,” keto odahe ento nyaruang kabilbilne.
“Ten napi mbah, sampunang malih makarya wedang. Belin tiange anak tusing taen ngopi, nika gen dum tiang. Sampunang ja repot-repot,” adin tiange nyautin.
“Ten kenapi Gek, bangyang odah nyumunin ngaryanang wedang. Jantos dumun jebos, odah pacang ka paon,” suud ngomong anak odah ento matekep botol, seng, ngrengseng ka paon.
Tusing buin makelone anak odah ento teka ngaba kopi. Buina nunden adin tiange nginem kopine ento. Adin tiange tan pajejeh nginem kopine ento. Anak odah ento tingalin tiang makenyem. Kadek Wulandari laut nunden tiang bareng nginem kopine. Jeh nyeh tiange sing kodag-kodag, jejeh kopine misi data-data utawi sarana. Yaning tusing inem, sinah anak odah ento lakarang pedih. Yen inem, bedak lan kiape pastika suba ilang, kewala tan sadia misi cetik, sinah tiang mati nyeleketek. Tiang nyukehang makiba, cara anak ngajeng buah simalakama.
Sambilang magendu wirasa, anak odah ento laut nuturang raganne dugas bajang dadi pragina joget. Sabilang peteng liu sekaa jogede nanggap. Saking laisne, anak odah ento sawai ngigel ngedit sabilang peteng. Anak odahe ento nuturang, joged bumbung dugas malu tusing ada misi goyang ngebor cara janine. Yapitui tusing misi goyang ngebor lan goyang patah-patah, pragina Jogede satata lais kaupah.
“Joh saih bandingang teken jani, yen jogede sing misi goyang ngebor, sinah lakarang udu. Tusing ada anak mamayu. Ento makrana joged janine lebian ngenahang jaruh. Maimbuh jogede bani nyelelegang pangibinge. Odah maraga luh nepukin suba kimud. Men dija pejanga moralne pragina-pragina bajange jani,” anak odah ento jengah nuturang unduk pragina jogede jani.
Yen dadi pragina, anak odah ento ngimbuhin, apang satata ngemel etika lan estetika. Tusing melah dadi pragina porno utawi jaruh. “Pragina kaketo tuwuhne bawak. Mara ngenah sajan lais, tusing buin akudang bulanne suba udu. Tusing payu. Ento makrana odah sesed teken bajang-bajange jani apang satata ngemel etika lan estetika.”
Tiang tuah anggut-anggut ningeh tutur anak odah ento. Adin tiange, Kadek Wulandari, kumuh nyatet tutur anak odahe ento. Tatujon luas ka Desa Kobra sujatine tuah ngalih orti unduk pocong, dadi makirigan. Adin tiange maan lampah luwih, nyantep lakar ngenahang anak odah ento di koranne. Sajan wartawan, sakancan apa ja dingehe seliwah, suba pasti lakarang seseda. Adin tiange nglanturang wawancarane, anak odah ento cara mimis, ngereped pesu munyinne. Kewala yen singsalne ajak patakon pocong, anak odah ento satata milegang raos. Satata ngortaang dugase bajang dadi pragina joged kasumbung ka dura negara. Dugas bajang cerik, anak odahe ento ngaku taen ka luar negeri akan Ketut Maria, pragina pangawi Oleg Tamulilingan ane jenek di Tabanan.
“Dugas cerik odah taen ka Amerika ajak bapa Ketut Maria. Odah uli cerik suba demen ngigel Oleg, maimbuh pragina uli Bali taen ngrasayang luar negeri,” keto abet anak odahe ento. Ane sanget ngae tiang matakon di kenehe, nguda sabilang takonina indik pocong, anak odah ento satata nguntul. Satata ngabadingang raos. Tiang curiga, tusing nyen anak odahe ento dadi pocong. Tiang curiga mapan sabilang takonin, satata ngilegang raos. Sabilang dengneng paningalanne satata nguntul. Kocap, manut lontar sane kasurat ciri anak bisa ngleak luire tusing demen sesed turin lek-lekan. Keto mase onyah dugas ajak ngorta. Yen dengneng, paningalanne satata nguntul. Tiang curiga anak odah di malun tiange ento anak sakti maimbuh ugig. Sawireh nyidang ngisinin kopine celdu mawarna pelung. Buina celedu di kopine diastun yehe panes meluab, celdenu tusing mati.
Suba jangkep patakone Kadek Wulandari, tiang laut ngatehang ipun ngetik di kantorne. Kantor koran di tongos adin tiange magae ada di margi By Pass Kediri – Pesiapan, utawi cacakan banjar Gerokgak. Adan koranne Wacana Bali, marupa koran mingguan. Disubanne neked di kantor, Kadek Wulandari nunden tiang mulih. Kewala buin orina ngalih jam solas peteng. Sawireh suba biasa layoute nyidang mragatang koranne sawatara jam monto.
Jam dasa tiang suba majalan uli jumah. Pajalan uli jumah ngalih kantor koranne ngliwatin Desa Kobra, genah anak odah ane wawancaraine tuni semengan teken adin tiange. Di desa ento rame kasambatang sabilang peteng ada pocong kejag kejog di rurunge. Majujuk bulun kalong tiange ngliwat di desanne ento. Tiang ngamikmik nguncarang Gayatri Mantra di kenehe, apang tusing ada anak ngendahang di margane. Jam dasa, desa Kobra suba suwung gamblung. Krama desanne suba ngamatiang suluh. Langah ada listrik nyenter jam monto.
Setengah solas tiang suba neked di kantor koranne. Tumben adin tiange selidan suba suud magae. Berita lan artikel suba jangkep. Layoute mase suba mragatang gae, kuangan ngaba ka percetakan dogen. Neked di kantor Kadek Wulandari maan ngaenang tiang kopi. Ipun nunden tiang ngopi apang di jalanne tusing kiap. Adin tiange mula saja rungu teken beline. Tiang mase kaliwat sayang teken adi. Ento ane ngaenang tiang satata ngateh ipun ideh-ideh ngalih berita.
Suud ngopi, tiang laut magedi mulih. Satpamme laut nyereg pintu gerbang. Makejang ajak mulih selidan. Pajalan montor vespa tiange ngrengseng nuluh jalan. Neked di desa Kobra, nadak sara montor tiange mati. Selenger-selenger nganti kenyel tusing mase nyak idup. Bulun kalong tiange majujuk kala inget satua di desa Kobra sabilang peteng ada pocong gentayangan. Tiang pesu peluh, yapitui gumine dingin. Inget tiang mase teken anak odah ane wawancaraine tuni semeng teken Kadek Wulandari. Tiang nyajang pesu gerap.
“Bli lan dandan gen montore, nyen nawang jam mone ada bingkil nu mabukak!”
Tiang laut nandan montore. Neked di pengkolan paek jumah anak odah ane wawancaraine tuni teken Kadek Wulandari, bayun tiange macepol. Di beten tiang listrik lampu mercuryne tiang tinglis ningalin muan anak odahe tuni semengan sedeng ngigel joged. Bokne magambahan. Nyonyone nglenteng dawa. Makamen duur entud. Tiang kena baan ngigetang jejaeg anak odahe ento. Apabuin ipun ngigel di malun umahne, ane misi tiang listrik lampu mercury.
“Bli, tingalin ja beten lampu merkurine. Ada joged ngigel tan ada anak ngibingin. Mirib i dadong inget lampahne dugas bajang lanji dadi pragina joged. Kamulan joged ngigel peteng-petengne. Kewala petenge jani i dadong seliwah,” adin tiange ngomong kemik-kemik.
“Ne mirib maadan pragina peteng, Dek!”
Jumat, 18 November 2011
Begal
Diastun uli cerik tiang bisa memencak, turin taen maan juara dua kejurda di Denpasar, tiang sujatine tusing bani majaguran. Tiang paling gerap majaguran. Bapan tiange ngorin, tusing ada melahne majaguran. Jelekne liu lakaran tepuk. Conto; ulian demen majaguran iraga lakarang liu ngelah musuh. Ulian demen majaguran, iraga sawai kena baya. Luire bibih beseh, lima lung, batis lih, mua sebuh lan ane lenan. Paling luunga gelarang jurus ane nomor dua, ngelidin majaguran.
Tiang inget dugas karerenan anak muani di tikungan patung Dewi Sri Sanggulan. Dajan jembatan, di malun dagang bedeg. Dugas ento tiang mara narik pipis di BRI Tabanan. Kabenengan di malun dagang bedege tepukin tiang anak muani luntang lantung. Ipun laut ngarerenang tiang. Plaib montore kaadengan turin mareren di malun anake ento. Abedik tiang tusing ngelah rasa cenidra, anake ento lakarang mabuat begal.
“Lakar kija, Gus?” keto ia matakon.
“Lakar mulih, Bli. Ada apa?” tiang nyautin.
“Uli dija ci?” munyinne kasar. Tiang paling tusing demen ada anak nyambat cai ajak tiang.
“Kenken keneh ci ne?” tiang nyautin mamedih.
Tiang ba uku tuun uli montore. Tiang mula enggal memanes. Apabuin tingalin tiang anake ento bungkulanne masaih ajak tiang. Jeg makita nyobak jurus silate. Yen tiang ngantem anake ento pasti pingsan baan tiang. Yen gemelan tiange ngenen anake ento, yen sing kena sinah sing kenken. Ada kenehe majaguran ajak anake ento.
“Ngidih roko sik,” keto abetne anake ento.
“Tiang sing ngroko!”
“Sing ngelah roko, pis idih sik neh!” buin ia nagih ngidih.
“Tiang sing ngelah pis!”
Anake ento nengneng tiang. Tiang mase nengneng ipun. Bayun tiange gede dot ngantem anake ento. Apabuin bungkulan tiange ajak pengawakne masaih. Tiang inget tuturina teken bapan tiange, yen dot majaguran antem malunan. Karwanang pukulanne ngenen, uleng cadikne. Anggon jurus swing, yen ngenen pasti anake kena jagur lakarang bah, waluya Mike Tyson dugas jagura teken Lenox Lewis. Ngeseksek turin maan itungan juri.
Ngerepet jerijin liman tiange mamesik. Bayunne kauleng di gemelanne apanga nyajang siteng. Mara ukune tiang nyagur anake ento, wat gerap tiange mamesu. Paningalan tiange celang nepukin bangkiang anake ento. Sledet tiang, di bangkiangne nyelet tiuk. Buin tiang inget tutur i bapa.
“De, mani puan yen suba masa baya, da pesan mapas. Apabuin hitung-hitungan di atas kertas keweh asane menang. Da pesan nyerang, anggon jurus ane nomor dua, jurus menghindar,” keto tutur bapan tiange mangieng di kuping.
“Bli, tiang tusing ngelah roko, keto mase tusing ngelah pipis. Ampura Bli!” keto tiang ngenduk ajak anak muani mabaju putih, macelana bawak ento.
“Uli dija ci?” buin anake ento matakon. Tiang buin gedeg ada anak campah ajak tiang, kewala kal pejang gedege di tengah basange. Itung-itungan di atas kertas, keweh asanne tiang menang nglawan ipun. Yapitui tiang precaya, yen tiang mesuang jurus swing, pasti anake ento bungker, yen saja kena. De sing kena, mabalik raga baya. Ia nyajang turin ngawag nguyeng tiuk, tangkis aji lima sinah liman tiange pegat. Cara Tugus dajan banjar tiange, dugas masiat rikala Marga Berdarah nepis pedang aji lima, payu maoperasi. Tiang laut adeng-adeng mapineh.
“Tiang uli Marga, Bli!” saut tiange.
“Cang sing penting cau uli dija, serahang dompete!” ia maekin tiang.
Maan tiang pranyama ping telu. Mara gedeg tiange ilang. Jeg makeneh sajan nyakcak anake ento. Dot sajan nyobak jurus-jurus silat ane bakat plajahang uli cerik. Ada keneh ngedengang ajak anake ento, iraga taen maan juara dua, medali perunggu dugas Kejurnas PD di GOR Ngurah Rai. Kewala dugas pranayama, inget tiang teken jurus pamungkas ane wanti-wanti orina ngelarang yening masiat di jalanne.
“Dek, mani puan yen nepukin baya, da pesan mapas. Ingetang pranayama sinah lakarang tenang nyemak keputusan. Bapa ngelah jurus pamungkas; ane nyidang ngaenang iraga selamat. Ada madan jurus kaki seribu,” keto besen bapan tiange mangieng di kuping.
“Mih, jurus kaki seribu, suba karuan ngelah batis dua, maan dija alihang buin sanga ulung dasa kutus apang nyak siu? Kudang tiban mlajahang juruse ento, pa?” keto tiang matakon dugase ento teken i bapa.
“Sing ja makelo. Dalam hitungan beberapa detik,” inget pisaut i bapa gugase ento.
Anak muani mabaju putih, macelana bawak ento nunden tiang mesuang dompet. Buin emosi tiange mamuncak. Tiang mula tusing demen ada anak memaksa. Yen tiang memaksa anak luh dugas matunangan apang bakat jangkutin mara tiang demen. Ne ada anak tusing tawang, maimbuh mara kenal suba bani nunden turin nagih pipis. Apa ia tusing nawang, tiang taen juara silat. Swing cepok pasti bungker. Jeg jani ba lakar cobak jurus silate. Heleme ane uli tuni gemel tiang ukuna anggon ngeplokin anake ento enggal-enggal saluk tiang. Montore kal stater. Plaib montore becat. Payu tiang menang nglawan anake ento. Aget bapan tiange taen ngajahin jurus kaki seribu. Mara tiang ngerti tur nglaksanaang jurus pamungkase ento. Yen sing keto, bisa tiang magorok, turin pipis tiange telas saplar plaibin begal.
I Made Sugianto
Sabtu, 11 Juni 2011
Lulus
Olih: I Madé Sugianto
Liang sing kodag-kodag keneh para sisyane mapan makejang lulus SMA. Ada ane kejag-kejog, ada ane suryak-suryak, ada mase ane nyemprot bajunne aji cet phylox. Makejang baju para sisyane contrang-contreng misi coretan. Keto mase bajun tiange. Misi mase adan timpal-timpale, yadiastun tusing ada keneh milu nyontrengin baju, kewala sukeh baan nulak. Kenehe bajune tetep tileh putih mapan lakar pakidihang baang adi misanne, ane patuh tuara ajak tiang. Men kudiang, contrang-contreng rikala tamat suba dadi tradisi. Asane suba dadi budaya. Sabilang pengumuman kelulusan, tiang satata inget lampah ane malu, dugas tiang tamat SMA.
Tiang tamat SMA duang tiban ane suba liwat. Kala SMA tiang ngelah tunangan, adanne Luh Putu Sukreni. Kabenengan dugas negak kelas telu tiang maan sekelas. Kabenengan mase tiang uli desa mapisaga. Ipun jenek di Desa Kembang Solas. Dajan desan tiange. Tiang matunangan ajak Luh Putu dugas paturu masekolah di SMP Kembang Girang. Tiang kaliwat sayang ajak ipun, nganti tiang ngalih sekolahan SMA ane patuh. Yapitui tiang katerima di SMEA Negeri Tabanan, tiang laut payu masekolah di SMA Negeri 1 Tabanan. Sekolahe kaucap SMA Favorit, ane jani sampun mapesengan RSBI.
Dugas pengumanan kelulusanne, Sukreni maekin tiang turin nulis adanne di bajun tiange. Tulisanne mamunyi, “Wi Dek, I Will Always Love You.” Suud nulis adanne, ipun laut ngecup pipin tiange. Sumpah, kala nika wau tiang ngasanin kenken kecup tunangan. Sahasa batis tiange tusing ngenjek tanah. Tiang dong ngwales ngecup pipin ipunne, nanging timpal-timpale ngenggalang teka. Tiang laut nulis adan tiange di bajun ipunne, maimbuh nulis, “Dumogi tresnan iragane nugtug tuwuh.” Luh Sukreni makenyem. Pipine ane sujenan nyumangkinang nyinahang kajegegan ipunne.
Satonden mulih, Luh Sukreni matetagihan ajak tiang. Ipun dot ngajakin tiang malila cita. Malali ka Jatiluwih lan Bedugul. Tiang girang maanggukan. Kewala lacur, tiang tan ngaba helm. Tiang masekolah satata numpang bemo, di kenkenne magandeng ajak adin tiange ane masekolah di SMA TP 45 Tabanan, tongos sekolahe mapunduh tuah maselat jalan raya.
“Tenang gen Wi Dek. Tiang suba ngaba helm dua. Niki!” ipun ngenjuhin helm.
Ngenggalang tiang nyemak turin nyaluk helm. Tiang ngajak Sukreni laut ke tongos parkir montore.
“Sampun ngorang ajak bapake tengai lakarang mulih?” tiang nakonang ipun.
“Tenang gen Wi Dek, tiang sampun ngorahang ajak ibuke mulih sanja. Tiang ngorang malali ajak timpal-timpale. Tiang tusing nyambat malali ajak Wi Dek. Yen tiang ngorang malali ajak Wi Dek sinah tusing banga,” Sukreni nyautin.
“Tiang nyeh yen neked jumah Iluh opake ajak bapake. Apabuin bapak Iluhe mula sing demen ajak Wi Dek, mapan tawanga kulawargan Wi Deke tusing ngelah apa.”
“Da nyeh Wi Dek. Sujatinne bapan tiange tusing nembahang tiang matunangan ajak Wi Dek. Ane tembahanga mapan yusan iraganne nu cenik, tusing pantesnen matunangan. Kewala bapak tiange mirib engsap, dugas SMA mase matunangan ajak ibuk tiange.”
Montore nyerser nuluh jalan raya, uli sekolahan ngajanang ke Tuakilang, Buruan, Senganan mara neked di Jatiluwih. Salantang jalan tiang ngorta indik kulawargan ipunne ane tusing demen ajak tiang. Kewala sajan yen sampun tresna, tain sampi merasa pizza hut. Buktine, liu terunane demen ngajeng wong tain sampi turin ngasanin raganne di suarga loka.
Tiang sujatinne tusing melihang kulawargan ipunne tusing demen ajak tiang. Tuah saja joh banding, sakadi langit ajak pertiwi. Kulawargan ipunne sugih. Bapak lan Ibukne paturu dadi pejabat. Pangkatne pimpinan cabang lan pimpinan unit. Kulawarganne mileh ngelah tanah. Mileh ngelah tabungan. Sawalikne kulawargan tiange tiwas. Bapan lan memen tiange tuah dadi kuli bangunan. Liu ngelah utang di bank. Ngelah tanah warisan tuah tipe 2:1. Madawa duang meter, madalem a meter (tanah setra). Reraman nyenne sing makeneh pianakne bagia. Apabuin yen anak sugih tuah nulih bagia uli di pipis dogen. Yen anak tiwas cara tiange tusing kadenne bagia. Tuah ja sikut bagianne pada malenan.
Neked di Jatiluwih, tiang ngajak ipun mareren ngalih warung kelontong. Ditu tiang mesen tipat cantok duang piring. Minumne Teh Beras Merah Jatiluwih. Anginne dingin, minum ane anget-anget ngae bayunne seger. Tiang maan macanda di sisin carike ane maundag-undang. Liman tiange ngelut bangkiang ipunne. Luh Sukreni tuah nengil, miribang tiang ipun hangat napi malih angin gununge ngeserser dingin. Ipun ngidemang paningalanne. Tiang laut ngempok bungan padi turin nyumpangang di kupingne. Tan pakarasa tiang ngecup bibih ipunne.
Ada sawatara a jam tiang malali di Jatiluwih. Luh Sukreni nagih atehin ka Bedugul. Tiang ngisinin tetagihan ipunne. Uli Jatiluwih, montore ngasir pajalanne ngelodang ngalih Senganan. Uli Senganan nganginang ka Apuan laut ngajanang bedah di delod peken Baturitine. Uli peken Baturiti ngalih Ulun Danu Beratan tuah duang dasa menit. Salantang jalan uli Jatiluwih nganti Danu Beratan, limanne satata ngelut bangkiang. Keneh tiange uyang.
Di sisin danune tiang negak padaduan. Mabalih jukunge nglincak nglinderan danu. Sirah ipunne neket di pabinan tiange. Angin dingin ngesirsir rambutne ane selem dawa. Tumben jani tiang nempahang sayang teken Sukreni. Petang tiban matunangan – uli kelas dua SMP nganti tamat SMA – tusing taen ngrasayang malali malila cita. Matunangan tuah saling kenyem kala macepuk di sekolahan. Di kenkenne tiang nelpon ipun sawates ngucapang sayang. Lacur, sedeng ngeroman di sisin danune, sagetang bapanne ada ditu ajak mitranne. Bapanne laut nyagjagin tiang.
“Tu, ping kuda bapak ngorin da nen matunangan. Nu cenik, nu SMA. Apabuin matunangan ajak anak uli jumah, ane isin paon reramanne tawang bapak. Ngudiang matunangan ajak ia. Reramanne gen sawai ngidih gae ajak bapak, apang tujuhin tongos makuli. Aruh, apa lakarang bakat matunangan ajak panak kuli!” tujuh bapakne nuding-nuding tiang. Tingalin tiang Luh Sukreni ngeling sigsigan.
“Apa lakar maan matunangan ajak panak kuli. Sajaba pipis Iluhe kereta ajak ia,” bapakne buin nyambung raosne.
Ada di keneh tiange mesuang munyi. Kewala tusing ada gunanne tiang makanda ajak bapakne Luh Sukreni. De saget tiang majatukarma ajak ipun, dong calon matua bakat ajak marebat. Depang tiang bapakne ngemedin. Tiang masadewek, idup tuna artha, tuna goba, kewala jelek-jelekan tiang dadi jelema nu ngelah pengerasa, nu ngelah sesana.
“Tiang nak Cinta ajak Kadek Aryanto, pak. Kadek anak jemet, diastun tuna artha, ipun anak tusing demen natakin lima,” kenten Sukerti nyautin bapakne. Ipun melanin tiang.
“Kadek Aryanto diastun tuna, anak ngelah pengerasa, tusing demen meratin anak tua. Ipun ngelah ketrampilan pak. Ipun dueg ngukir, ulian ngukir ipun nyidang masekolah padidi. Yen tiang diastun orahanga panak anak ngelah, nanging tiang nu natakang lima. Keto mase timpal-timpal tiange, lebian nu natakang lima ajak reramanne. Ipun mandiri pak. Nika ane ngaenang tiang cinta. Bapak tusing dadi nyelek-nyelekang anak pak!” Sukreni ngimbuhin raosne.
“Da bapak ajaka ngomongang cinta, Luh. Cinta to sing ada yen sing ada artha. Yen sing ada artha, hidupe tusing lakarang bagia. Ne tolih, tunangan bapake, ia ngelilit bapak mapan nolih kantong bapake ane tebel. Anak luh jani cintane bersemi yening dompete misi!”
“Da patuhanga tiang ajak anak luh lenan, pak. Cutetne tiang tresna ajak Kadek Aryanto. Titik!”
Bapakne Luh Sukreni tusing nyidangang ngraos. Miribang lek, mapan timpal-timpal, para sisya lenan ane malunan neked di Danu Beratan makejang mabalih. Apabuin bapakne ngajak cewek lenan. Mirib bapakne tusing masuluh di banyuke kutek, tingkahne tusing pantes tulad. Bapakne laut magedi ajak anak bajang ane anggona mitranne.
Tusing marasa yeh paningalan tiange melusin pipi. Sebet keneh tiange jelek-jelekanga dadi anak tiwas. Kendel mase keneh tiange, Luh Sukreni mabela pati, maimbuh ngajumin tiang, diastun tuna artha nanging tusing demen natakang lima. Suba bisa masakaya, diastun tonden liu. Tusing pelih tiang tresna teken ipun, yapitui Luh Sukreni sugih, nanging tusing sombong. Ipun tetep rendah hati lan tusing mataluh nyuh; tombong; sombong.
Suud mayegan ajak bapakne, Luh Sukreni nagih mulih. Tiang ngisinin tetagihanne. Dugas nuluh jalan Bedugul ngelodang mulih ka Kembang Girang, tusing liu ada satua sane kaucap. Ngomong tuah saperlunne. Sledet tiang uli kaca spionne, Luh Sukreni paningalanne ngamengmeng. Pelih gede, uliang engsap mati. Jeg tiang mareren di malun umahne. Engsap teken montor ane aba malali tuah gelahne Luh Sukreni. Dugas mareren ibukne maan nengokin pesu. Aduh, tiang mati kutu. Jejeh Luh Sukreni kal semprota teken ibukne.
“Buk, tiang malali wau ajak Luh Putu ka Bedugul. Ampurayang wau prasida tiang nyambatang!” ngenggalang tiang mecik manggis ngalap atin ibukne apang tusing pedih.
“Ibuk liang, ane penting teka mulih selamat. Ibuk tusing nembahang pianak malali. Putu suba nyambatang tuni, pabesen ibu hati-hati, mapan biasanne pengumuman kelulusan liu anak kebut-kebutan di jalan raya. Astungkara makejang ajak lulus,” banban alon ibukne nuturin.
“Buk, tiang ngateh Kadek dumun mulihne. Montor ipunne suba adi misanne tuni ane ngaba mulih uli sekolahan,” Luh Sukreni ngeka daya apang nyidang ngatehang tiang. Mapi-mapi montor tiange suba abaa mulih teken adin tiange ane masekolah di SMA TP. Kasujatianne tiang tusing ngelah montor, sawain numpang ajak adin tiange ka sekolah.
Ibunne makenyem. Luh Sukreni ngatehang tiang mulih.
Satonden ipun mawalik ka umahne. Ipun ngeles bajunne turin nyerahang ajak tiang. Ipun uli tuni nyaluk baju kaos anggona daleman. Tiang mase nyerahang bajun tiange teken ipun. Tiang mase satata mabaju dua. Satata mabaju kaos anggon daleman. Sawireh yening ada ekstra kurikuler, tiang tusing buin mulih, cukup maganti baju di sekolahan.
“Bajune puniki lakar simpen tiang di lemari. Tresna beline satata simpen tiang di ati,” kenten abetne. Nganti jani samayanne satata mangieng-ieng di kuping.
Kukuh, 22 Mei 2010
Liang sing kodag-kodag keneh para sisyane mapan makejang lulus SMA. Ada ane kejag-kejog, ada ane suryak-suryak, ada mase ane nyemprot bajunne aji cet phylox. Makejang baju para sisyane contrang-contreng misi coretan. Keto mase bajun tiange. Misi mase adan timpal-timpale, yadiastun tusing ada keneh milu nyontrengin baju, kewala sukeh baan nulak. Kenehe bajune tetep tileh putih mapan lakar pakidihang baang adi misanne, ane patuh tuara ajak tiang. Men kudiang, contrang-contreng rikala tamat suba dadi tradisi. Asane suba dadi budaya. Sabilang pengumuman kelulusan, tiang satata inget lampah ane malu, dugas tiang tamat SMA.
Tiang tamat SMA duang tiban ane suba liwat. Kala SMA tiang ngelah tunangan, adanne Luh Putu Sukreni. Kabenengan dugas negak kelas telu tiang maan sekelas. Kabenengan mase tiang uli desa mapisaga. Ipun jenek di Desa Kembang Solas. Dajan desan tiange. Tiang matunangan ajak Luh Putu dugas paturu masekolah di SMP Kembang Girang. Tiang kaliwat sayang ajak ipun, nganti tiang ngalih sekolahan SMA ane patuh. Yapitui tiang katerima di SMEA Negeri Tabanan, tiang laut payu masekolah di SMA Negeri 1 Tabanan. Sekolahe kaucap SMA Favorit, ane jani sampun mapesengan RSBI.
Dugas pengumanan kelulusanne, Sukreni maekin tiang turin nulis adanne di bajun tiange. Tulisanne mamunyi, “Wi Dek, I Will Always Love You.” Suud nulis adanne, ipun laut ngecup pipin tiange. Sumpah, kala nika wau tiang ngasanin kenken kecup tunangan. Sahasa batis tiange tusing ngenjek tanah. Tiang dong ngwales ngecup pipin ipunne, nanging timpal-timpale ngenggalang teka. Tiang laut nulis adan tiange di bajun ipunne, maimbuh nulis, “Dumogi tresnan iragane nugtug tuwuh.” Luh Sukreni makenyem. Pipine ane sujenan nyumangkinang nyinahang kajegegan ipunne.
Satonden mulih, Luh Sukreni matetagihan ajak tiang. Ipun dot ngajakin tiang malila cita. Malali ka Jatiluwih lan Bedugul. Tiang girang maanggukan. Kewala lacur, tiang tan ngaba helm. Tiang masekolah satata numpang bemo, di kenkenne magandeng ajak adin tiange ane masekolah di SMA TP 45 Tabanan, tongos sekolahe mapunduh tuah maselat jalan raya.
“Tenang gen Wi Dek. Tiang suba ngaba helm dua. Niki!” ipun ngenjuhin helm.
Ngenggalang tiang nyemak turin nyaluk helm. Tiang ngajak Sukreni laut ke tongos parkir montore.
“Sampun ngorang ajak bapake tengai lakarang mulih?” tiang nakonang ipun.
“Tenang gen Wi Dek, tiang sampun ngorahang ajak ibuke mulih sanja. Tiang ngorang malali ajak timpal-timpale. Tiang tusing nyambat malali ajak Wi Dek. Yen tiang ngorang malali ajak Wi Dek sinah tusing banga,” Sukreni nyautin.
“Tiang nyeh yen neked jumah Iluh opake ajak bapake. Apabuin bapak Iluhe mula sing demen ajak Wi Dek, mapan tawanga kulawargan Wi Deke tusing ngelah apa.”
“Da nyeh Wi Dek. Sujatinne bapan tiange tusing nembahang tiang matunangan ajak Wi Dek. Ane tembahanga mapan yusan iraganne nu cenik, tusing pantesnen matunangan. Kewala bapak tiange mirib engsap, dugas SMA mase matunangan ajak ibuk tiange.”
Montore nyerser nuluh jalan raya, uli sekolahan ngajanang ke Tuakilang, Buruan, Senganan mara neked di Jatiluwih. Salantang jalan tiang ngorta indik kulawargan ipunne ane tusing demen ajak tiang. Kewala sajan yen sampun tresna, tain sampi merasa pizza hut. Buktine, liu terunane demen ngajeng wong tain sampi turin ngasanin raganne di suarga loka.
Tiang sujatinne tusing melihang kulawargan ipunne tusing demen ajak tiang. Tuah saja joh banding, sakadi langit ajak pertiwi. Kulawargan ipunne sugih. Bapak lan Ibukne paturu dadi pejabat. Pangkatne pimpinan cabang lan pimpinan unit. Kulawarganne mileh ngelah tanah. Mileh ngelah tabungan. Sawalikne kulawargan tiange tiwas. Bapan lan memen tiange tuah dadi kuli bangunan. Liu ngelah utang di bank. Ngelah tanah warisan tuah tipe 2:1. Madawa duang meter, madalem a meter (tanah setra). Reraman nyenne sing makeneh pianakne bagia. Apabuin yen anak sugih tuah nulih bagia uli di pipis dogen. Yen anak tiwas cara tiange tusing kadenne bagia. Tuah ja sikut bagianne pada malenan.
Neked di Jatiluwih, tiang ngajak ipun mareren ngalih warung kelontong. Ditu tiang mesen tipat cantok duang piring. Minumne Teh Beras Merah Jatiluwih. Anginne dingin, minum ane anget-anget ngae bayunne seger. Tiang maan macanda di sisin carike ane maundag-undang. Liman tiange ngelut bangkiang ipunne. Luh Sukreni tuah nengil, miribang tiang ipun hangat napi malih angin gununge ngeserser dingin. Ipun ngidemang paningalanne. Tiang laut ngempok bungan padi turin nyumpangang di kupingne. Tan pakarasa tiang ngecup bibih ipunne.
Ada sawatara a jam tiang malali di Jatiluwih. Luh Sukreni nagih atehin ka Bedugul. Tiang ngisinin tetagihan ipunne. Uli Jatiluwih, montore ngasir pajalanne ngelodang ngalih Senganan. Uli Senganan nganginang ka Apuan laut ngajanang bedah di delod peken Baturitine. Uli peken Baturiti ngalih Ulun Danu Beratan tuah duang dasa menit. Salantang jalan uli Jatiluwih nganti Danu Beratan, limanne satata ngelut bangkiang. Keneh tiange uyang.
Di sisin danune tiang negak padaduan. Mabalih jukunge nglincak nglinderan danu. Sirah ipunne neket di pabinan tiange. Angin dingin ngesirsir rambutne ane selem dawa. Tumben jani tiang nempahang sayang teken Sukreni. Petang tiban matunangan – uli kelas dua SMP nganti tamat SMA – tusing taen ngrasayang malali malila cita. Matunangan tuah saling kenyem kala macepuk di sekolahan. Di kenkenne tiang nelpon ipun sawates ngucapang sayang. Lacur, sedeng ngeroman di sisin danune, sagetang bapanne ada ditu ajak mitranne. Bapanne laut nyagjagin tiang.
“Tu, ping kuda bapak ngorin da nen matunangan. Nu cenik, nu SMA. Apabuin matunangan ajak anak uli jumah, ane isin paon reramanne tawang bapak. Ngudiang matunangan ajak ia. Reramanne gen sawai ngidih gae ajak bapak, apang tujuhin tongos makuli. Aruh, apa lakarang bakat matunangan ajak panak kuli!” tujuh bapakne nuding-nuding tiang. Tingalin tiang Luh Sukreni ngeling sigsigan.
“Apa lakar maan matunangan ajak panak kuli. Sajaba pipis Iluhe kereta ajak ia,” bapakne buin nyambung raosne.
Ada di keneh tiange mesuang munyi. Kewala tusing ada gunanne tiang makanda ajak bapakne Luh Sukreni. De saget tiang majatukarma ajak ipun, dong calon matua bakat ajak marebat. Depang tiang bapakne ngemedin. Tiang masadewek, idup tuna artha, tuna goba, kewala jelek-jelekan tiang dadi jelema nu ngelah pengerasa, nu ngelah sesana.
“Tiang nak Cinta ajak Kadek Aryanto, pak. Kadek anak jemet, diastun tuna artha, ipun anak tusing demen natakin lima,” kenten Sukerti nyautin bapakne. Ipun melanin tiang.
“Kadek Aryanto diastun tuna, anak ngelah pengerasa, tusing demen meratin anak tua. Ipun ngelah ketrampilan pak. Ipun dueg ngukir, ulian ngukir ipun nyidang masekolah padidi. Yen tiang diastun orahanga panak anak ngelah, nanging tiang nu natakang lima. Keto mase timpal-timpal tiange, lebian nu natakang lima ajak reramanne. Ipun mandiri pak. Nika ane ngaenang tiang cinta. Bapak tusing dadi nyelek-nyelekang anak pak!” Sukreni ngimbuhin raosne.
“Da bapak ajaka ngomongang cinta, Luh. Cinta to sing ada yen sing ada artha. Yen sing ada artha, hidupe tusing lakarang bagia. Ne tolih, tunangan bapake, ia ngelilit bapak mapan nolih kantong bapake ane tebel. Anak luh jani cintane bersemi yening dompete misi!”
“Da patuhanga tiang ajak anak luh lenan, pak. Cutetne tiang tresna ajak Kadek Aryanto. Titik!”
Bapakne Luh Sukreni tusing nyidangang ngraos. Miribang lek, mapan timpal-timpal, para sisya lenan ane malunan neked di Danu Beratan makejang mabalih. Apabuin bapakne ngajak cewek lenan. Mirib bapakne tusing masuluh di banyuke kutek, tingkahne tusing pantes tulad. Bapakne laut magedi ajak anak bajang ane anggona mitranne.
Tusing marasa yeh paningalan tiange melusin pipi. Sebet keneh tiange jelek-jelekanga dadi anak tiwas. Kendel mase keneh tiange, Luh Sukreni mabela pati, maimbuh ngajumin tiang, diastun tuna artha nanging tusing demen natakang lima. Suba bisa masakaya, diastun tonden liu. Tusing pelih tiang tresna teken ipun, yapitui Luh Sukreni sugih, nanging tusing sombong. Ipun tetep rendah hati lan tusing mataluh nyuh; tombong; sombong.
Suud mayegan ajak bapakne, Luh Sukreni nagih mulih. Tiang ngisinin tetagihanne. Dugas nuluh jalan Bedugul ngelodang mulih ka Kembang Girang, tusing liu ada satua sane kaucap. Ngomong tuah saperlunne. Sledet tiang uli kaca spionne, Luh Sukreni paningalanne ngamengmeng. Pelih gede, uliang engsap mati. Jeg tiang mareren di malun umahne. Engsap teken montor ane aba malali tuah gelahne Luh Sukreni. Dugas mareren ibukne maan nengokin pesu. Aduh, tiang mati kutu. Jejeh Luh Sukreni kal semprota teken ibukne.
“Buk, tiang malali wau ajak Luh Putu ka Bedugul. Ampurayang wau prasida tiang nyambatang!” ngenggalang tiang mecik manggis ngalap atin ibukne apang tusing pedih.
“Ibuk liang, ane penting teka mulih selamat. Ibuk tusing nembahang pianak malali. Putu suba nyambatang tuni, pabesen ibu hati-hati, mapan biasanne pengumuman kelulusan liu anak kebut-kebutan di jalan raya. Astungkara makejang ajak lulus,” banban alon ibukne nuturin.
“Buk, tiang ngateh Kadek dumun mulihne. Montor ipunne suba adi misanne tuni ane ngaba mulih uli sekolahan,” Luh Sukreni ngeka daya apang nyidang ngatehang tiang. Mapi-mapi montor tiange suba abaa mulih teken adin tiange ane masekolah di SMA TP. Kasujatianne tiang tusing ngelah montor, sawain numpang ajak adin tiange ka sekolah.
Ibunne makenyem. Luh Sukreni ngatehang tiang mulih.
Satonden ipun mawalik ka umahne. Ipun ngeles bajunne turin nyerahang ajak tiang. Ipun uli tuni nyaluk baju kaos anggona daleman. Tiang mase nyerahang bajun tiange teken ipun. Tiang mase satata mabaju dua. Satata mabaju kaos anggon daleman. Sawireh yening ada ekstra kurikuler, tiang tusing buin mulih, cukup maganti baju di sekolahan.
“Bajune puniki lakar simpen tiang di lemari. Tresna beline satata simpen tiang di ati,” kenten abetne. Nganti jani samayanne satata mangieng-ieng di kuping.
Kukuh, 22 Mei 2010









